Saturday, Apr 19th

Last update07:37:00 PM GMT

Naslovna

Demografija


Opština Foča je sudeći prema podacima o broju stanovnika sa 3 posljednja popisa stanovnika u BiH imala jak trend opadanja (1971 godine - 48741, 1981 godine - 44661, a 1991 godine - 40513 stanovnika). Više je faktora koji su uticali na ovako rapidan trend smanjenja broja stanovnika na području opštine. Da bi ih se bolje shvatilo, potrebno je reći da je približno 2/3 stanovništva opštine živjelo u seoskim naseljima. Evo nekih od bitnih faktora koji su uticali na ovakav razvoj situacije:

 

  • velika blizina moćnih privrednih potencijala Sarajevske regije, koja je apsorbirala veliki broj radnika i uzrokovala migraciona kretanja. Ubrzo su za radnom snagom otišle i njihove porodice koje su bivale smještene u dobijene stanove ili u novosagrađene porodične kuće na periferiji Sarajeva (Velešići, Pofalići, Boljakov Potok, Buča Potok, Briješće, Vogošća, Hrasnica, Sokolovići, Butmir, Kasindo, Mojmilo, Faletići...); 
  • ostanak mladih školovanih kadrova poslije studija u Sarajevskoj regiji;
  • nedovoljno organizovano osnovno i srednje obrazovanje u pojedinim naseljima opštine, odnosno jako raštrkana i zahtjevna mreža prevoza putnika usljed veličine teritorije, koja nije u svim slučajevima mogla biti kvalitetno riješena;
  • transformacija stočarskih i zemljoradničkih domaćinstava u radnička;
  • velika migracija u pravcu selo - gradske sredina, što je za posljedicu imalo odumiranje ili nedovoljno obnavljanje i povratak u ratu porušenih seoskih naselja;
  • periferan položaj unutar Goraždanske regije spram Goražda kao privrednog i upravnog središta, jer je okosnicu nekadašnje privrede opštine činila manufakturna proizvodnja (zanatstvo, trgovina, zemljoradnja, stočarstvo, sađenje duhana,...);
  • odumiranje stočarstva kao posljedica uništenog stočnog fonda u Drugom svjetskom ratu;
  • veliko stradanje uglednih i obrazovanih ljudi tokom genocida nad Fočacima - Bošnjacima muslimanima u Drugom svjetskom ratu;
  • ogromno stradanje ruralnih sredina i genocid nad njihovim žiteljima koji su preživjele mahom starije osobe;
  • i kako se nakraju pokazalo opravdani strah od novog genocida, stradanja, ostanka bez imovine i najbližih koji je uticao da se veliki broj ljudi raseli na područja gdje je veća koncentracija Bošnjaka muslimana.
  •  

     

    Značenje skraćenica:

    m - muslimani
    p - pravoslavci
    k - katolici
    n - neopredijeljeni
    o - ostali
    u - ukupno


     




    Prvi detaljniji popis stanovništva napravili su Osmanlije 1468/69 godinu poznat i kao Sumarni popis sandžaka Bosna. Zbog njegovo značaja biće objavljen posebno. 

     

    Drugi značajniji popis potiče iz 1585.godine. Tačnije to je bio popis Hercegovačkog sandžaka čiji je sjedištem Foča bila od uspostavljanja Hercegovačkog sandžaka pa sve do 1572 godine. Hercegovački sandžak je bio sastavljen od 28 nahija koje su se prostirale od Mileševe (Srbija) do Imotskog (Hrvatska). Prema popisu apsolutnu većinu stanovništva, oko 85%, činili su muslimani. Popis je brojčano iskazan po domaćinstvima, znači porodicama. Posebno su prikazani neoženjeni kao i muslimanska i kršćanska domaćinstva. Evo nekih podataka o nahijama: 

     

    Nahija Sokol (Foča) ima 2881 muslimanskih i 85 kršćanskih domaćinstva.
    Nahija Bistrica (Miljevina i Ustikolina) 1141 muslimanskih i 10 kršćanskih domaćinstava.
    Nahija Dubštica (Rudo) ima 420 muslimanskih i 27 kršćanskih.
    Nahija Osanica (kod Goražda) ima 865 muslimanskih domaćinstava, kršćana nema.
    Nahija Zagorje (Kalinovnik) 1693 muslimanska i 17 kršćanskih domaćinstava.
    Nahija Goražde 479 muslimanskih i 45 kršćanskih.
    Nahija Pribud (Čajniče) ima 920 muslimanskih i 13 kršćanskih domaćinstava…
    Od ukupno evidentiranih 164 mjesta nahije Soko, odnosno Foče, ima svega u 26 mjesta evidentiranih kršćana sa 42 domaćnistva, itd.

    Godine 1851 godine u Foči je evidentirano 2096 muslimanskih kuća i 7700 muškaraca. Ovdje je vjerovatno riječ o cijelom fočanskom području i punoljetnim muškarcima. 

    Aleksandar Giljferding, bio na mjestu ruskog konzula u BiH, u svojoj knjizi “ Putovanje kroz Hercegovinu, bosnu i Staru Srbiju” 1857 godine, između ostalog, piše i o svomu dolasku u Foču gdje evidentira 600 muslimanskih i 69 kršćanskih kuća (domaćinstava).

    U periodu pod AU vlasti, u gradu Foči demografske promjene su izgledale ovako.




    Foča je 1879. godine bila šesnaesti grad po broju stanovnika u Bosni i Hercegovini, a 1910. dvanaesti. Njeno civilno stanovništvo poraslo je u 30-godišnjem razdoblju za 1.464 osoba ili 49,32%, što čini godišnju stopu prirasta od 1,64%. Takav priraštaj u Foči bio je manji od prosječnog priraštaja gradskog stanovništva u Bosni i Hercegovini za 15%. S obzirom na to da se Foča nalazila na granici prema Crnoj Gori i da je imala istaknuti vojnostra-teški položaj, u njoj je bio smješten jak garnizon koji je 1910. godine imao 1.393 vojnika. Od početka okupacije to je bio značajan faktor u povećanju stvarno prisutnog stanovništva u gradu.

     
     
    Mada je muslimansko stanovništvo u poređenju sa stanovništvom drugih konfesija opalo za 5,6%, ono je u odnosu na prosječan priraštaj muslimanskog stanovništva u zemlji brže raslo za 2,7%. Pravoslavno stanovništvo imalo je priraštaj manji za 27% od prosječnog priraštaja pripadnika ove konfesije u zemlji. Katolici (pripadnici raznih nacija) i Jevreji u Foči se naseljavaju tek poslije austrougarske okupacije BiH i nikada nisu dostigli značajniji procent stanovništva. Oni su bili, uglavnom, nosioci vlasti, administracije i novih privrednih aktivnosti. 

    Prema popisu stanovništva od 1885. godine, u fočanskom srezu bilo je zabilježeno svega 50 doseljenika iz Monarhije. U narednom popisu (1895) bilo ih je 73 iz austrijske, 67 iz ugarske polovice Monarhije i 18 iz drugih država, što ukupno iznosi 168 doseljenika. Broj doseljenika se i dalje povećavao, tako da je godine 1910. zabilježeno 179 doseljenika iz austrijske, 232 iz ugarske polovice Monarhije i 15 iz drugih država, što ukupno iznosi 426.


    Godine 1895 na području fočanskog kotara ima 29186 stanovnika.  

    Popis iz 1910 godine daje detaljnije podatke. Prema njemu na fočanskom području ima ukupno 39906 stanovnika, od čega su muslimani 25843, pravoslavci 13684, katolici 196 i ostali. 

    Popis iz 1920. Ukupno 39930 stanovnika. Muslimani 25955, pravoslavci 13589, katolici 350 i ostali. 

    Godine 1921 na fočanskom području ima ukupno 35583 stanovnika, od čega muslimana 22670, pravoslavaca 12750. 

    Popis iz 1931 pokazuje da ima ukupno 39118 stanovnika. Muslimana 22671, pravoslavaca 16176, katolika 262.

    Nedostaju trenutno podaci iz 1948, 1953 i 1961 godine.