Thursday, Apr 17th

Last update07:37:00 PM GMT

Dosije Zlikovci “Krizni štab srpske opštine Foča”

“Krizni štab srpske opštine Foča”

Tragom napisa iz Dnevnog Avaza od 10.04.2010. godine, a povodom 18 godina od Agresije na Foču.

U kriznim štabovima 1992. bili današnji agenti OSA-e i aktuelni narodni poslanici


Izvor: Smail Čekić: "Agresija na Republiku Bosnu i Hercegovinu (knjiga I i II)".

Krizni štab “srpske opštine” Foče, pod vođstvom Miroslava Stanića, organizovao je obučavanje naoružanih srpskih dobrovoljaca i promovirao lokalne vojne komandante, zatim je sa JNA bio uključen u pripremu i izvođenju napada na Foču, raspoređivao u saradnji sa JNA zatočenike KPD za prisilni rad i vršio druge oblike zločina.142

142 Isto, paragrafi 722-723 i 725.

“Krizni štab srpske opštine Foča” sačinjavali su: Miroslav Stanić, Stanojević (ime nije poznato), Josip Miličić, Radojica Mlađenović, Dragoljub Kunarac, Vojislav Maksimović, Velibor Ostojić, Petko Čančar, Čedo Zelović i dr Radovan Mandć.

Stanić je bio predsjednik tog paradržavnog organa, a Stanojević njegov zamjenik, Miličić predsjednik opštine, a Mlađenović predsjednik Izvršnog odbora (AIIZ, inv. br. 2-571; ICTY, Predmet: Br. IT-02-54-T, paragrafi 722-723).

Članove “kriznog štaba” u Čohodar mahali sačinjavali su: Vlado Avram (predsjednik), Goran Mitrašinović (njegov zamjenik) i Dragan Stojanović (član).

Marinko Pljevaljčić, Božo Dostić, Dojčilo Davidović i Ostoja Ostojić su činili “štab” za područje Aladže; Miloš i Radenko Vladičić u naselju Podmusala; Novak Drakula, Risto Vučetić i Pero  Ivanović za naselje Ćerezluk, a za područje Brusna - Slatina Boro Ivanović.

Ilija Čančar, Matija i Drago Skakavac i Rade Đurović bili su članovi “kriznog štaba” za područje Jabuke, te Savo za područje Brda - Kozja Luka.

U sastav “kriznog štaba” za područje Broda na Drini ušli su: Nenad Kalajdžić (nastavnik), Stamen Rungelov, Ilija Ćalasan, Miodrag Pjević i Vojo Kalajdžić.

Predsjednik kriznog “štaba” za područje od Broda na Drini do Tjentišta bio je Jovan Vuković, a njegov zamjenik Nenad Vuković.

Rade Elez je bio predsjednik “kriznog štaba” za područje Međurječja, a Ljubo Kovačević, Dule (inženjer rudarstva iz Zavidovića), Vukan Perišić (geometar), Mile Savić i, prema neprovjerenim podacima, Danko Davidović - članovi (Isto).


Krizni štab Srpske opštine Foša formirao je i prijeki sud, u čiji sastav su ušli: Vojislav Maksimović, Velibor Ostojić, Rajko Bojat (predsjednik, advokat iz Foče), Lela Milić (sudija bivši savjetnik u Skupštini Bosne i Hercegovine) i Slobo Starović (automehaničar iz Automoto društva Foča). Taj sud je mnoge Bošnjake osudio na kaznu smrti strijeljanjem.174

174 Isto, inv. br. 2-571.

Od početka januara 1992. SDS je neprestano vršila blokadu, naročito opštinskih i upravnih organa. Ta je aktivnost bila posebno izražena kod SDS Foče, što je rezultiralo njihovim napuštanjem opštinske Skupštine. Naime, odbornici SDS-a Foča su na sastanku, održanom 8. januara 1992, “jednoglasno odlučili da ne prisustvuju sedmoj, redovnoj sjednici Skupštine opštine Foča, zakazanoj za 9. 01. 1992.”. U vezi sa tim, oni su naveli šest ”razloga”, među kojima i očekivanje “konačne i konkretne odluke Skupštine srpskog naroda Bosne i Hercegovine”, koja je usljedila 9. januara, donošenjem Deklaracije o proglašenju kolaboracionističke Republike srpskog naroda

(AIIZ, inv. br. 3-1082/13, Srpska demokratska stranka BiH, Opštinski odbor SDS-a Foča, Br. 167/92, Foča, 9. januara 1992, Zaključci sa sjednice Kluba odbornika SDS-a Foča; AIIZ, inv. br. 2-2235, Transkript razgovora V. V. sa \. M.).


Komandant kasarne JNA Slavko Timotijević (rodom iz Titova Užica) je uoči srpsko-crnogorske agresije na Bosnu i Hercegovinu naoružavao srpsko stanovništvo na području fočanskih sela Zakmur, Đeđevo, Trbušće, Kuta i dr. Pored toga, on je u maju 1992. rukovodio i napadom na bošnjačko stanovništvo sela Đeđeva, kada su srpski fašisti ubili trinaest Bošnjaka i silovali više žena.67

Glavni organizatori naoružavanja (nabavka i distribucija) članova SDS-a i srpskog stanovništva na području Foče, pored starješina JNA, bili su: Novica Tripković (dugogodišnji zatvorenik osuđen zbog silovanja i ubistva, bio na ratištu u Vukovaru), Momo Kovač (penzioner Kazneno-popravnog doma Foča), Stojan Blagojević, zvani “vojvoda” (bio je zaposlen u Robnoj kuć} Foča), Vaso Pljevaljčić zvani “Disciplina” (penzioner Kazneno-popravnog doma Foča i komandant četničkog Brčanskog odreda), Vlatko Pljevaljčić (medicinski tehničar u Regionalnom medicinskom centru u Foči), Boro Ivanović (direktor Osnovne škole u Godijenu), Dragan Milenković (predstavnik Navipa u Foči), Slaviša Stanković (radnik u Zavodu za urbanizam) i mnogi drugi.

Vlatko Pljevaljčić je učestvovao i u opremanju bolnice u selu Bare za potrebe oružanih formacija SDS-a.

Boro Ivanović je naoružao četničku jedinicu u Godijenu i uključio je u zločinački napad na Foču.

Glavni organizator naoružavanja srpskih oružanih jedinica artiljerijskim oruđima je bio Savo Blagojević (član Opštinskog odbora i četnički komandant u selu Budanj, poznat iz afere 1992, koje je dovezao iz Bara u Foču).68

U februaru 1992. intenzivirana je podjela oružja i municije srpskom stanovništvu na području Foče. Tada su, pored ostalih, oružje (puške automatske i M-48) i određene količine municije (po dvije kutije metaka) dobili: Rajko i Vukašin Milutinović, zatim Lazar i Željko Milutinović (otac i sin), Željko Elez, Petar Popović i drugi.69

Podjelu oružja i municije Srbima na području Miljevine organizovali su Zeko, Ljubiša i Novo Miletić iz Miljevine (Ljubiša je radio na RTV Bosne i Hercegovine). Oružje i municiju su dobijali iz kasarni JNA u Foči70 i Ustikolini.

Zeko Miletić je, takođe, u vezi sa nabavkom naoružanja, kontaktirao sa Veliborom Ostojićem i Vojislavom Maksimovićem.71

Pripremajući se za agresiju na Bosnu i Hercegovinu, JNA je veće količine oružja i municije podijelila srpskom stanovništvu na području Ustikoline. Oružje i municija iz kasarne u Ustikolini šleperima je odvoženo u okolna srpska sela (Žešće, Dragočava, Jošanica, Tulovići, Vranjevci, Previla, Ligate, Cvilin i druga) i dijeljeno Srbima. Isporuku oružja i municije iz pomenute kasarne JNA izdavao je kapetan Golubović.72

Organizatori naoružavanja srpskog stanovništva u Ustikolini i široj okolini bili su: Simo Mojević (direktor Osnovne škole u Ustikolini), i Petar Mihajlović, sa sinom Radisavom. U tim poslovima aktivno su im, po naređenju Vojislava Maksimovića, Velibora Ostojića i Petka Čančara, pomagali i Pero Mitrović, Mladen Jankovć, braća Momo i Diko Marić, zatim Ćiro Dubovina, zvani “vojvoda”, Savo Bilanac (predstavnik Prokupca iz Srbije, koji je, umjesto pića i hrane iz Srbije, u svoju prodavnicu dovlačio oružje), zatim Radoje Zorić, Vučko i Savo Blagojevi}ć Čedo Fuštar i dr. Oni su, po nalogu V. Maksimovića i posredstvom rezervnog oficira JNA Marinka Bilanca i komandanta kasarne u Ustikolini, izvršili distribuciju oružja i municije u navedena i druga srpska sela.73

Znatne količine naoružanja Srbi su locirali na okolna brda oko Ustikoline i to iznad sela: Žešća, Ligata, Tulovića, bivše željezničke stanice, na Cvilinskom polju, u kućama Danila Ivanovića, Vojislava Maksimovića i njegovog brata Milosava, te Gavrana i Manjka Timare.

Pred kuću Manjka Timare jedne prilike je istovareno dvije tone oružja. Na taj način su sve srpske kuće na području Ustikoline bile dobro naoružane.74

Jaka vojna utvr|enja sa teškom artiljerijom na području Foče nalazila su se na brdu Kmur iznad Broda na Drini, kao i na Gornjim i Donjim Brdima iznad bivše željezničke stanice, zatim na Tjentištu, u Avdagića luci, na putu Foča - Miljevina, kao i u selu Susješno, iznad Foče. Agresorske formacije su, takođe, uskladištile dosta oružja, municije i vozila u pilani na Brodu, a veće količine teškog naoružanja bile su smještene u magacinima u Ustikolini.75

67 AIIZ, inv. br. 3-3352.
68 Dnevni izvještaj, br. 42, 5. juni 1992. i br. 70, 3. juli 1992.
69 AIIZ, inv. br. 3-261.
70 AIIZ, inv. br. 3-3352. Objekti JNA (magacini, skladišta i dr.) su se nalazili iznad sela Zakmur (na brdu Kmur).
71 AIIZ, inv. br. 3-261.
72 Dnevni izvještaj, br. 63, 26. juni 1992.; AIIZ, inv. br. 3-309. JNA je, osim oružja i municije, Srbima isporučila i velike količine nafte, benzina, te hrane, posebno konzervirane.
73 Isto.
74 AIIZ, inv. br. 3-309.
75 Dnevni izvještaj, br. 82, 15. juli 1992.


Naoružavanje Srba na području Foče je, prema raspoloživim podacima, posebno aktuelizirano tokom 1990. Iz tog perioda sačuvan je spisak od 35 Srba (sadrži lična imena, imena očeva i prezimena, godinu rođenja, vrstu i broj oružja sa godinom proizvodnje), koji su 6.jula 1990. dobili razne vrste oružja.65 Pored svih vrsta pušaka (M-48, automatske i poluautomatske) Srbi su dobili i puškomitraljeze M-53, zatim puškomitraljeze “šarac” i minobacače od 60 mm. Interesantno je istaći da su tada i tri Srpkinje dobile oružje.66

65 AIIZ, inv. br. 2-746. To oružje je vjerovatno dobijeno od JNA iako se u pomenutom dokumentu to ne navodi.
66 Isto. To su sljedeće Srpkinje: Skakavac (Milana) Vesna, rođena 1975. (dobila je pušku M-48, br. 55290); Kovač (Save) Anđelka, rođena 1926. (dobila je pušku M-48, br. 12805) i Simović (Milorada) Stoja, rođena 1956. (dobila je puđku M-48, br. 62818).


Podgorički i Užički korpus činili su Operativnu grupu, na čelu sa generalom Jevremom Cokićem (načelnik Štaba bio je general Pavle Strugar). Komanda OG bila je u Trebinju, a Užičkog korpusa u Nevesinju. Komandant Užičkog korpusa 1991. bio je general Milan Torbica (AIIZ, inv. br. 2-5325 i 2-2130).

Užički korpus je početkom 1992. dislociran na područje Foče, Goražda, Višegrada i Bratunca, sa komandom u Višegradu. Dužnost komandanta od Milana Torbice preuzeo je general Ojdanić, a Torbica je, umjesto generala Ratka Mladića, imenovan za komandanta Kninskog korpusa (AIIZ, inv. br. 2-5325).


U “dobrovoljačkim jedinicama” koje je formirao 4. korpus JNA na prostoru 4. vojne oblasti u opštinama: Kalinovik, Foča, Čajniče i Goražde do 20. marta 1992. bilo je uključeno 6.500 ljudi.94

Tako su, primjera radi, “dobrovoljci JNA” u Foči, prema navedenom dokumentu generala Kukanjca, imali 3.000 pripadnika, Novom Sarajevu i Ilidži 2.800, Novom Gradu 2.400, Goraždu 2.000, Travniku 1.970, Doboju 1.844, Zenici 1.761, Hadžćima 1.500, Kaknju 1.270 i dr.92


Raspoloživi podaci ukazuju na zaključak da su na području Foče 1991. postojale srpske oružane formacije organizovane u vodove, čete, odrede i bataljone. Opštinski odbor SDS-a Foča je, “radeći na vojničkoj organizaciji srpskog naroda”, vrlo brzo formirao 8 bataljona.

Juna mjeseca 1991. izvršena je, prema kazivanju Miroslava Stanića, predsjednika SDS-a Foče, smotra jednog bataljona na planini Zlataj, sa kompletnim naoružanjem i opremom.131

131 Intervju Miroslava Stanića, predsjednika Srpske demokratske stranke Foče, na “TV Srni” 8. aprila 1995.


Kapetan Boro Milković je, poslije prijema kod generala Đurđevca, u januaru 1992. na Nišićima (u obližnjem mjestu Bukva) obučavao srpske “dobrovoljce” (četničke jedinice). Cijeli februar 1992. on je obučavao jedan broj Srba (400) iz Foče u kasarni u Kalinoviku. Težište obuke bilo je na minobacačima od 82 i 120 mm. Nakon obuke polaznici su izvršili gađanje “zoljom” i “osom”.198

198 Slobodna Bosna, br. 4, 21. novembar 1991, str. 3. Srpska oružana jedinica iz Foče (oko 400-500 ljudi) se u toku marta 1992. nalazila na obuci u garnizonu Kalinovik (AIIZ, inv. br. 3-1173, Srpska skupština opštine Foča — Generalštabu JNA, na ličnost generalpukovnika Blagoja Adžića, Foča, 17. marta 1992.).


Krajem 1991. i početkom 1992. JNA je prije napada na Foču zauzela sve bitne strateške tačke, posebno gdje su pretežno živjeli Srbi. Istovremeno je kamionima izvukla teško naoružanje i municiju iz grada i  postavila ga na strateški važna mjesta. Najveći dio tog ljudstva (“u maskirnim uniformama i dobro naoružani”) i “jako puno naoružanja” JNA je dislocirala na planinu Zabrana i u blizini planinarskog i lovačkog doma gdje su pripadnici SDS-a često održavali sastanke, kojima su, pored Velibora Ostojića, prisustvovali i zločinci Radovan Karadžić i Biljana Plavšić.314

314 AIIZ, inv. br. 3-1259.


Kompletan sanitetski i drugi materijal iz Regionalnog medicinskog centra u Foči je, u organizaciji i po naređenju dr Sekule Stanića (direktora Centra), a uz učešće Sime Stankovića (direktora Radne zajednice Centra), Slavka Đorđevića (medicinskog tehničara) i izvjesnog Smrekića, izvučen i za potrebe SDS-a prebačen u poljsku bolnicu Prevrać kod Foče.293

293 AIIZ, inv. br. 2-142, Komanda 2. vojne oblasti, Str. pov. br. 10/36-2539, 30. april 1992. — Operativnom centru Generalštaba Oružanih snaga SFRJ — za Sektor pozadine; Isto, inv. br. 2-535, Uloga KOS-a u agresiji na Bosnu i Hercegovinu (Informacija Ministarstva unutarnjih poslova Republike Bosne i Hercegovine).


U napadu i zauzimanju Foče, Vlasenice, Rogatice i drugih mjesta učestvovale su snage JNA (posebno Užički korpus), srpska kolaboracionistička Teritorijalna odbrana i policija, zatim Arkanovici, Šešeljevci i Beli orlovi, te specijalne jedinice MUP-a Srbije, vršeći brojne zločine nad Bošnjacima.313

313 Isto, paragrafi 410, 640-641, 652 i 725.


Na području Foče, posebno u naselju Ćerezluk, neposredno je uoči agresije svaka srpska kuća primila od tri do pet “dobrovoljaca” iz Srbije i Crne Gore.


Rojalisti i pripadnici Srpske garde bili su locirani, uglavnom, na području Foče, gdje su od početka agresije vršili svirepe zločine nad civilnim stanovništvom, ispoljavajući naročitu agresivnost u odvođenju i fizičkom maltretiranju građana bošnjačke nacionalnosti u fočanskim koncentracionim logorima.329

329 Posebno izdanje, br. 19, 5. juni 1992.


Na području Foče je djelovalo više dobro naoružanih četničkih odreda, kao što su odredi Dragan Nikolić, Janković, Nikačević, Elez, Žaga i dr.

Odred Dragan Nikolić dobio je naziv po poginulom “vojvodi” Draganu Nikoliću, a bio je sastavljen od fašista SDS-a Foče, gdje je učestvovao u zločinima nad Bošnjacima na tom području.

Odred Janković predvodio je Gojko Janković iz Foče (živio je u Herceg-Novom), a bio je sastavljen od srpskih plaćenika iz Crne Gore i Foče i vršio je zločine na području Tjentišta, Prijeđela, Broda na Drini,
Đeđevu, Trnovači, Miljevini i drugim mjestima.

Odred Nikačević činili su pripadnici aktivnog i rezervnog sastava srpske milicije. Vodio ga je Miodrag Nikačević (bivši milicioner Stanice javne bezbjednosti Foče) i smatran je specijalnom jedinicom.

Odred Elez bio je sastavljen, uglavnom, od članova porodice Elez iz Miljevine. Prije pogibije odredom je
komandovao Pero Elez.

Jedinicu Žaga je vodio Dragoljub Kunarac (živio je u Tivtu), sastavljenu od Crnogoraca i Srba iz Foče.

Pripadnici navedenih oružanih formacija, izvršili su mnoge masovne zločine nad bošnjačkim civilnim stanovništvom na području Foče.132

132 AIIZ, inv. br. 2-746; Dnevni izvje{taj, br. 42, 5. juni 1992.; Press-centar Armije Republike Bosne i Hercegovine, br. 102/02-795, 24. januar 1993.; AIIZ, inv. br. 2-2132, Republika Bosna i Hercegovina, Komanda 1. Dbr., pov. br. 16-21-1, 21. januar 1993. Boro Ivanovi}, direktor Osnovne škole u Godijenu formirao je i naoružao četničku jedinicu u tom mjestu i uključio je u agresorski napad na Foču.


U toku 13. aprila 1992. iz Srbije je prema Vlasenici upućen veliki kontingent jedinica JNA. Istoga su dana helikopteri JNA dovozili ljudstvo, vojnu opremu i sredstva u srpska sela na području opštine Višegrad, radi napada na grad. Samo u toku 15. aprila je registrovano 15 takvih letova. Jedinice Užičkog korpusa, pod komandom generala Dragoljuba Ojdanića, 15. aprila su ušle u Višegrad, zauzele grad i uspostavile kontrolu nad hidroelektranom Višegrad. Iz Užica je tog dana krenula vojna kolona od 100 teških kamiona za Višegrad, sa prikačenim artiljerijskim naoružanjem. Iz pravca Pljevalja se, takođe, prema Foči kretao 1
pješadijski bataljon.


Jedan vojni transporter je 27. aprila iz Sarajeva upućen prema Foči.333

Vojna kolona od tri oklopna transportera, jednog tenka i tri kampanjole pune vojnika, 28. aprila pošla je od Kalinovika prema Foči.

333 Isto, br. 20-21, 18. april 1992.; Isto, br. 22-23, 19. april 1992.; Isto, br. 33, 24. april 1992.; Isto, br. 35 i 36, 25. april 1992.; AIIZ, inv. br. 2-110, Komanda 2. vojne oblasti, Operativni dežurni tim, Str. pov. br. 10/36-2501, 26. april 1992. - Generalštabu Oružanih snaga SFRJ - Operativni centar i drugima; Dnevni izvještaj, br. 2, 26. april 1992.; Agresija..., str. 29-30.


Sredinom septembra 1992. agresor je iz Srbije i Crne Gore intenzivno dovlačio nova pojačanja u živoj sili, oklopno-mehanizovanim i drugim borbenim sredstvima. Tako je, pored ostalog, iz pravca Pljevalja prema Goraždu i Foči stiglo i 40 tenkova.


Pored toga, ljudstvo i oprema Podgoričkog korpusa, koji se povlačio sa Prevlake, koncentrisano je u istočnoj Hercegovini, na području Gacka, Tjentšta, Foče i Goražda, te na području Stoca, Ljubinja i Nevesinja.

U drugoj polovini oktobra agresor je nastavio sa prebacivanjem oklopno-mehanizovanih snaga sa dubrovačkog ratišta u istočnu Hercegovinu i to na pravcu Gacko-Tjentište - Foča i Nevesinje - Stolac - Mostar. Nova pojačanja u rejonu Goražda agresor je prebacivao transportnim helikopterima iz pravca Brčkog i Bosanskog Šamca.


Operacija pod tajnim imenom Lukavac — 93 je operacija koju je Vojska Srpske Republike BiH izvela u periodu od 28. juna 1993. - 18. avgusta 1993. na trnovskom pravcu: na širem područu Jahorine, Bjelašnice, Treskavice i Igmana, čiji je cilj bio spajanje snaga Sarajevsko-romanijskog i Hercegovačkog korpusa, te zauzimanje putne komunikacije Lukavica - Trnovo - Dobro Polje - Foča, odnosno razdvajanje jedinica iz Goražda sa glavninom snaga 1. korpusa Armije Republike Bosne i Hercegovine.

U toj su operaciji hemijske granate upotrebljavale (protiv jedinica Armije Republike Bosne i Hercegovine) sljedeće jedinice: Taktička grupa Foča, pod komandom pukovnika Marka Kovača; 1. gardijska motorizovana brigada, pod komandom pukovnika Lazića; 1. sarajevska mehanizovana brigada, pod komandom pukovnika Veljka Stojanovića; 1. romanijska pješadijska brigada, pod komandom potpukovnika Vlade Lizdeka, i 2. sarajevska laka pješadijska brigada, pod komandom potpukovnika Milorada Šehovca (AIIZ, inv. br. 5341).