Thursday, Apr 24th

Last update07:37:00 PM GMT

Info Historija Nastanak grada Foče - privredna struktura

Nastanak grada Foče - privredna struktura

 

Privredna struktura

Geografski smještaj Foče dijelom jc odredio i poslovnu strukturu njenih stanovnika. Kako se našla na starom trgovačkom putu koji je spajao Dubrovnik sa Bosnom i drugim geografsko-političkim cjelinama, stanovnici Foče bavili su se i trgovinom domaćih proizvoda. Primarno zanimanje bilo je vezano za uzgoj poljoprivrednih kultura.


Tokom 15. i početkom 16. st. i u sastavu nove države privreda Foče se razviju u okviru postojeće sirovinske baze, odnosno na proizvodnji poljoprivrednih i stočnih proizvoda. Važno mjesto zauzimao je uzgoj vinove loze i proizvodnja vina. Od žitnih kultura stanovnici Foče su uzgajali pšenicu, ječam, proso, mješanac, raž i zob.52 Potrebe stanovnika za žitnim prerađevinama opsluživalo je 6 mlinova na Drini i Ćehotini. Uzgajan je lan od kojeg je u kućnoj radinosti pravljena tkanina i odjevni predmeti od nje. Gradsko stanoništvo bavilo se pčelarstvom i ribolovom. Osim navedenih rijeka Drine i Ćehotine u Foči je postojao i ribnjak. Sva navedena zanimanja govore o profiliranosti Foče kao naselja agrarnog tipa. U okviru novog društveno-političkog sistema tokom 16. st. poslovnu strukturu određuje novi način proizvodnje, baziran na zanatstvu i trgovini, dok proizvodnja poljoprivrednih i stočarskih proizvoda postaje samo dopunsko zanimanje nekih njenih stanovnika. Potreba za ovom vrstom proizvoda vrši se posredstvom trgovinske razmjene sa selom.


Postojanje upravnih službenika, vojne posade, prosvjetno-obrazovnih institucija, vjerskih i raznih karitativnih objekata iziskivale su potrebu za raznovrsnom poslovnom djelatnošću. Uvode se i razvijaju raznovrsne zanatske struke, nastale kao potreba savremenijeg i bogatijeg načina življenja. S obzirom na proizvodnu materijalnu osnovu, moguće je izvršiti grupacije zanatskih djelatnosti u Foči; zanatstvo vezano za graditeljsku djelatnost: graditelji, kovači,  klesari i staklari. Svaka od ovih zanatskih stalka izrađivala je određene dijelove arhitektonske cjeline. Medu ovom vrstom zanatlija najbrojniji su bili graditelji. U okviru zanatstva vezanog za prerađevine stočnih proizvoda razvilo se nekoliko struka.


Najbrojniji su bili prerađivači kože. Ova zanatska djelatnost afirmativno je pronosila ime Foče diljem države i na određen način trajno obilježila svoje postojanje u imenu lokaliteta Tabaci. Čizmedžije su zadovoljavale potrebe vojnika i bili su najbrojniji medu zanatlijama vezanim za preradu kože. Potrebe za civilnom odjećom stanovništva zadovoljavali su hafafi, bašamakčije i mešinđžije. Među njima je izvršena specijalistička diferencijacija u obućarskoj proizvodnji. Za ovu sirovinsku bazu vezani su sarači. Metalne su proizvode izrađivali i vršili uslužne djelatnosti nalbanti, bravari, timurdžije, kalajdžije, izrađivači mačeva i noževa, kovači i kujundžije. Potkivači konja (nalbenti) imali su pune ruke posla, jer su kroz Foču prolazili brojni karavani. Izrađivači mačeva i noževa zadovoljavali su i vojne i civilne potrebe, dok su bravari, timurdžije i hadadi, pored izrade raznih metalnih prerađevina vršili i uslužne djelatnosti. Između ostalog, pravili su i bakarno posuđe, od jednostavnih oblika, do formi obogaćenih dekorativnim umjetničkim elementima. Arapsko pismo, likovno prilagodljivo, čest je dekor na metalnim prerađevinama. Ova zanatska djelatnost stekla je u Foči tradiciju vrsnog majstorstva.53 Kako je oružje u to doba predstavljalo simbol vrijednosti, njegovoj izradi posvećivana je određena pažnja. Noževi izrađivani u Foči bili su poznati po svom kvalitetu i estetskom izgledu. Na oružju su izrađivani dekorativni elementi, najčešće sa orijentalnim motivima. U Foči su se izrađivale i strijele.


Kujundžije su obrađivali plemenite metale: srebro i zlato. Prerađevine otl ovih metala imale su široku primjenu. Srebrni ukrasi bili su sastavni dijelovi nekih odjevnih predmeta, upotrebljavani su kao nakit, ili kao dekor kućnog enterijera. Fočanske kujundžije su izrađivali zlatne dijademe, ukrase za kosu i nakit. Pored navedenih zanatskih grupa neke su zanatlije opsluživale svakodnevno. To su bili pekari, kuhari, bakali, berberi, kasapi, mlinari i telali. U Foči je u 16. st. postojalo javno kupatilo sa odjelom za masažu. Taj je posao obavljao maser. Godine 1585. u Foči su zabilježene 32 različite zanatske djelatnosti.

 

Zanatstvo je u Foči, kao i u drugim gradovima Osmanske države, razvijano u okviru esnafskih organizacija. Ove su organizacije predstavljale jaku društveno-ekonomsku snagu koja je često djelovala na javno mnijenje. U okviru esnafskih organizacija regulisana je unutrašnja hijerarhijska struktura, tehnika i tehnologija proizvodnje, kvalilet i cijena finalnih proizvoda, kao i odnos prema tržištu. Bitna karakleristika esnafskih organizacija je njihova moralna i socijalna komponenta, koja se manifestovala kroz uzajamnu solidarnost njenih članova.

 

Na kraju treba reći da je zanatstvo kao privredna grana utjecalo na urbani razvoj Foče i njenu gradsku fizionomiju. Posredstvom vakufa investiran je zanatlijski kapital za izgradnju objekata privrednog, socijalnog i humanitarnog značaja. To na svoj način govori o društvenoj ulozi zanatiijskog sloja. Na kraju bismo mogli reći da je Foča do kraja 16. st. izrasla u naselje koje je predstavljalo sintezu mogućnosti razvoja jednog islamskog grada u harmoničnom odnosu sa privrednim potencijalom.  

 


52/ Navedeni defter iz 1468, f. 22-27.

53/ Bejtić, A., Nav. d., s. 52-55; Truhelka, Ć., Umjetnost dekoriranju u bosanskoj metalnoj industriji. Naše starine, br. II, Sarajevo, 1954, s. 251.